Οι ημερομηνίες από 17 έως 23 Αυγούστου συνδέονται με γεγονότα που ξεπερνούν κατά πολύ την επετειακή καταγραφή. Μέσα σε αυτή την εβδομάδα συναντώνται μία από τις σκληρότερες σελίδες της Κατοχής στην Ελλάδα, η καταστροφή που άλλαξε τη Θεσσαλονίκη, ένας σταθμός στον αγώνα για την ψήφο των γυναικών, η εισβολή που τερμάτισε την Άνοιξη της Πράγας, η θεμελίωση του διεθνούς ανθρωπιστικού δικαίου και μία συμφωνία που άνοιξε τον δρόμο για τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο.
17 Αυγούστου 1944: Το Μπλόκο της Κοκκινιάς
Τα χαράματα της 17ης Αυγούστου 1944, γερμανικές κατοχικές δυνάμεις και ελληνικά Τάγματα Ασφαλείας περικύκλωσαν την Κοκκινιά. Η περιοχή είχε έντονη αντιστασιακή δράση και είχε ήδη γίνει πεδίο συγκρούσεων τον Μάρτιο του ίδιου έτους.
Οι άνδρες συγκεντρώθηκαν στην πλατεία της Οσίας Ξένης, όπου κουκουλοφόροι συνεργάτες των κατακτητών υπεδείκνυαν ανθρώπους που θεωρούνταν μέλη ή υποστηρικτές της Αντίστασης. Ακολούθησαν βασανισμοί, εκτελέσεις και συλλήψεις. Ο επίσημος χώρος μνήμης του Δήμου Νίκαιας–Αγίου Ιωάννη Ρέντη αναφέρει 74 εκτελεσμένους στη Μάντρα του Μπλόκου και περίπου 300 νεκρούς συνολικά σε διαφορετικά σημεία της πόλης. Οι αριθμοί εμφανίζονται με αποκλίσεις σε ιστορικές καταγραφές, γι’ αυτό χρειάζεται πάντοτε διευκρίνιση για το αν αφορούν τη Μάντρα ή το σύνολο της επιχείρησης.
Το Μπλόκο της Κοκκινιάς αποτελεί χαρακτηριστικό παράδειγμα της συνεργασίας των κατοχικών αρχών με ένοπλους Έλληνες συνεργάτες τους. Παράλληλα, υπενθυμίζει ότι η Κατοχή δεν ήταν μόνο σύγκρουση ξένου στρατού και ελληνικής Αντίστασης, αλλά και περίοδος βαθιάς εσωτερικής βίας. Η Μάντρα διατηρείται σήμερα ως τόπος ιστορικής μνήμης. Δήμος Νίκαιας–Αγίου Ιωάννη Ρέντη
18 Αυγούστου 1917: Η πυρκαγιά που ανασχεδίασε τη Θεσσαλονίκη
Στις 18 Αυγούστου 1917 —5 Αυγούστου σύμφωνα με το παλαιό ημερολόγιο— ξέσπασε φωτιά στο βόρειο τμήμα της Θεσσαλονίκης. Οι ισχυροί άνεμοι, η πυκνή δόμηση, τα εύφλεκτα υλικά και τα προβλήματα στην υδροδότηση επέτρεψαν στις φλόγες να εξαπλωθούν στο ιστορικό κέντρο.
Η καταστροφή ήταν τεράστια. Σύμφωνα με το αρχείο του Δήμου Θεσσαλονίκης, περίπου 9.500 κτίσματα καταστράφηκαν και σχεδόν 70.000 άνθρωποι έμειναν χωρίς κατοικία. Επλήγησαν Έλληνες, Εβραίοι και μουσουλμάνοι κάτοικοι, καθώς και σημαντικά θρησκευτικά, εμπορικά και διοικητικά κτίρια.
Η πυρκαγιά δεν άλλαξε μόνο την όψη της πόλης. Δημιούργησε το πεδίο για ένα νέο πολεοδομικό σχέδιο υπό τον Γάλλο αρχιτέκτονα Ερνέστ Εμπράρ. Η Θεσσαλονίκη που οικοδομήθηκε σταδιακά μετά το 1917 απέκτησε νέους άξονες, πλατείες και διαφορετική σχέση με το παραλιακό μέτωπο. Η καταστροφή, επομένως, υπήρξε ταυτόχρονα ανθρωπιστική κρίση και σημείο καμπής στην πολεοδομική ιστορία της πόλης. Αρχείο πολιτισμού Δήμου Θεσσαλονίκης
18 Αυγούστου 1920: Η επικύρωση της 19ης Τροπολογίας
Τρία χρόνια αργότερα, στις 18 Αυγούστου 1920, η πολιτεία του Τενεσί έγινε η 36η που ενέκρινε τη 19η Τροπολογία του Συντάγματος των Ηνωμένων Πολιτειών. Με τη συμπλήρωση του απαιτούμενου αριθμού πολιτειών, απαγορεύτηκε η στέρηση του δικαιώματος ψήφου λόγω φύλου. Η τροπολογία πιστοποιήθηκε επισήμως στις 26 Αυγούστου.
Η εξέλιξη ήταν αποτέλεσμα αγώνων δεκαετιών από το κίνημα των σουφραζετών. Η τελική ψηφοφορία στο Τενεσί κρίθηκε οριακά, με τον νεαρό βουλευτή Χάρι Μπερν να αλλάζει στάση και να ψηφίζει υπέρ.
Η 19η Τροπολογία υπήρξε ιστορική τομή, αλλά δεν εξαφάνισε όλους τους αποκλεισμούς. Πολλές Αφροαμερικανές, αυτόχθονες και γυναίκες άλλων μειονοτήτων συνέχισαν να αντιμετωπίζουν νομοθετικά και πρακτικά εμπόδια. Η σημασία της βρίσκεται τόσο στη συνταγματική κατοχύρωση όσο και στη νέα φάση διεκδικήσεων που άνοιξε. Εθνικά Αρχεία των ΗΠΑ
21 Αυγούστου 1968: Τα τανκς τερματίζουν την Άνοιξη της Πράγας
Τη νύχτα της 20ής προς την 21η Αυγούστου 1968, στρατεύματα του Συμφώνου της Βαρσοβίας εισέβαλαν στην Τσεχοσλοβακία. Στόχος τους ήταν να σταματήσουν το μεταρρυθμιστικό πρόγραμμα του Αλεξάντερ Ντούμπτσεκ, ο οποίος επιχειρούσε να δημιουργήσει έναν «σοσιαλισμό με ανθρώπινο πρόσωπο».
Η Άνοιξη της Πράγας είχε φέρει χαλάρωση της λογοκρισίας, μεγαλύτερη ελευθερία δημόσιας συζήτησης και σχέδια οικονομικών και πολιτικών μεταρρυθμίσεων. Η σοβιετική ηγεσία φοβόταν ότι οι αλλαγές θα αποδυνάμωναν τον έλεγχό της στην Ανατολική Ευρώπη.
Τα στρατεύματα κατέλαβαν στρατηγικά σημεία και ο Ντούμπτσεκ οδηγήθηκε στη Μόσχα. Ακολούθησε η περίοδος της λεγόμενης «ομαλοποίησης», κατά την οποία πολλές μεταρρυθμίσεις ακυρώθηκαν και οι ελευθερίες περιορίστηκαν ξανά. Η εισβολή έδειξε τα όρια της πολιτικής αυτονομίας μέσα στο σοβιετικό μπλοκ και επηρέασε βαθιά την ευρωπαϊκή Αριστερά. Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο
21 Αυγούστου 1911: Η κλοπή που έκανε τη Μόνα Λίζα παγκόσμιο σύμβολο
Την ίδια ημερομηνία, αλλά το 1911, διαπιστώθηκε ότι η Μόνα Λίζα είχε εξαφανιστεί από το Μουσείο του Λούβρου. Δράστης ήταν ο Βιντσέντσο Περούτζια, Ιταλός τεχνίτης που είχε εργαστεί στο μουσείο.
Ο πίνακας παρέμεινε κρυμμένος περισσότερο από δύο χρόνια. Ο Περούτζια προσπάθησε τελικά να τον πουλήσει σε έμπορο τέχνης στη Φλωρεντία, ο οποίος ειδοποίησε τις αρχές. Το έργο επέστρεψε στο Λούβρο το 1914.
Η κλοπή μετατράπηκε σε διεθνές δημοσιογραφικό γεγονός. Οι τεράστιες διαστάσεις που έλαβε η υπόθεση συνέβαλαν καθοριστικά στη σημερινή παγκόσμια φήμη του έργου του Λεονάρντο ντα Βίντσι. Μουσείο του Λούβρου
22 Αυγούστου 1864: Η πρώτη Σύμβαση της Γενεύης
Στις 22 Αυγούστου 1864, δώδεκα κράτη υπέγραψαν τη Σύμβαση για τη βελτίωση της κατάστασης των τραυματιών των στρατών στο πεδίο της μάχης. Η πρωτοβουλία είχε επηρεαστεί από την εμπειρία του Ερρίκου Ντυνάν στη μάχη του Σολφερίνο το 1859 και από την προσπάθειά του να οργανωθεί ουδέτερη φροντίδα για τους τραυματίες.
Η Σύμβαση αναγνώρισε την ανάγκη προστασίας των τραυματιών, του υγειονομικού προσωπικού και των στρατιωτικών νοσοκομείων. Παράλληλα καθιέρωσε το έμβλημα του κόκκινου σταυρού ως διακριτικό προστασίας.
Το κείμενο του 1864 ήταν περιορισμένο σε σχέση με το σημερινό διεθνές ανθρωπιστικό δίκαιο, αλλά δημιούργησε την αρχή ότι ακόμη και ο πόλεμος υπόκειται σε κανόνες. Οι μεταγενέστερες Συμβάσεις της Γενεύης διεύρυναν αυτή την προστασία σε αιχμαλώτους, αμάχους, ναυαγούς και άλλες κατηγορίες θυμάτων. Διεθνής Επιτροπή Ερυθρού Σταυρού
23 Αυγούστου 1939: Το Σύμφωνο Μολότοφ–Ρίμπεντροπ
Στις 23 Αυγούστου 1939, η ναζιστική Γερμανία και η Σοβιετική Ένωση υπέγραψαν στη Μόσχα σύμφωνο μη επίθεσης. Το υπέγραψαν οι υπουργοί Εξωτερικών Γιοάχιμ φον Ρίμπεντροπ και Βιατσεσλάβ Μολότοφ, παρουσία του Ιωσήφ Στάλιν.
Δημοσίως, οι δύο χώρες δεσμεύονταν να μην επιτεθούν η μία στην άλλη. Το μυστικό πρωτόκολλο, όμως, μοίραζε περιοχές της Ανατολικής Ευρώπης σε γερμανικές και σοβιετικές σφαίρες επιρροής. Προέβλεπε, μεταξύ άλλων, τη διαίρεση της Πολωνίας.
Η συμφωνία επέτρεψε στον Χίτλερ να εισβάλει στην Πολωνία την 1η Σεπτεμβρίου χωρίς τον άμεσο φόβο σοβιετικής επέμβασης. Η Σοβιετική Ένωση εισέβαλε από τα ανατολικά στις 17 Σεπτεμβρίου. Η Γερμανία παραβίασε το σύμφωνο τον Ιούνιο του 1941 με την Επιχείρηση Μπαρμπαρόσα. Παρά τη μικρή διάρκειά του, το σύμφωνο διαμόρφωσε την έναρξη και την πρώτη φάση του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου. United States Holocaust Memorial Museum
Τα γεγονότα της εβδομάδας 17–23 Αυγούστου δεν συνδέονται μεταξύ τους με έναν ενιαίο ιστορικό άξονα. Συνθέτουν, όμως, μια ισχυρή εικόνα του τρόπου με τον οποίο η Ιστορία επηρεάζει τη μνήμη, τις πόλεις, τα πολιτικά δικαιώματα, την τέχνη και τους διεθνείς κανόνες. Από τους εκτελεσμένους της Κοκκινιάς και τους πυρόπληκτους της Θεσσαλονίκης μέχρι την κατοχύρωση της ψήφου και τη γέννηση του ανθρωπιστικού δικαίου, κάθε ημερομηνία αφήνει ένα διαφορετικό αλλά ακόμη ορατό αποτύπωμα.
