Η Παγκόσμια Ημέρα Φάρων γιορτάζεται κάθε χρόνο την τρίτη Κυριακή του Αυγούστου. Για το 2026 η ημέρα αυτή είναι η Κυριακή 16 Αυγούστου.
Ο εορτασμός αποτελεί μία ευκαιρία να γνωρίσει το κοινό τη σημασία των φάρων για την ασφάλεια της ναυσιπλοΐας, την ιστορία του ελληνικού φαρικού δικτύου και το έργο των ανθρώπων που φροντίζουν για τη λειτουργία του.
Σύμφωνα με την ενημερωμένη επίσημη ανακοίνωση του Πολεμικού Ναυτικού, 19 φάροι θα είναι επισκέψιμοι σε ολόκληρη τη χώρα.
Οι ώρες επίσκεψης έχουν οριστεί από τις 10:00 έως τις 14:00 και από τις 17:00 έως τις 20:00.
Σε αρκετές αρχικές δημοσιεύσεις αναφέρονται 20 φάροι. Ωστόσο, η επίσημη σελίδα του Πολεμικού Ναυτικού διευκρινίζει πλέον ότι ο φάρος Κρανάη Γυθείου δεν θα είναι επισκέψιμος για τεχνικούς λόγους.
Οι 19 φάροι που θα είναι επισκέψιμοι
Οι φάροι στους οποίους θα επιτρέπεται και η πρόσβαση στον πύργο είναι:
- Μεγάλο Έμβολο Θεσσαλονίκης
- Ακρωτήρι Θήρας
- Αρκίτσα Φθιώτιδας
- Γουρούνι Σκοπέλου
- Κερί Ζακύνθου
- Μελαγκάβι Λουτρακίου
- Μαλέας Λακωνίας
- Κακή Κεφαλή Χαλκίδας
- Βασιλίνα Εύβοιας
- Δουκάτο Λευκάδας
- Κατάκολο Ηλείας
- Δρέπανο Πατρών
- Κόγχη Σαλαμίνας
- Λάκκα Παξών
Στους φάρους Καψάλι Κυθήρων, Πλάκα Λήμνου, Κόρακας Πάρου, Αλεξανδρούπολης και Γαυρίου Άνδρου θα είναι δυνατή η επίσκεψη, χωρίς όμως πρόσβαση στο εσωτερικό του πύργου.
Για την περιοχή μας, η κοντινότερη επιλογή από τη φετινή λίστα είναι ο εντυπωσιακός Φάρος Δουκάτο, στο νοτιότερο άκρο της Λευκάδας.
Οι φάροι δεν είναι απλώς όμορφα κτίρια
Η εικόνα που έχουμε συνήθως στο μυαλό μας είναι ένας ψηλός πέτρινος πύργος, χτισμένος πάνω σε ένα απομονωμένο ακρωτήριο. Το ελληνικό φαρικό δίκτυο, όμως, περιλαμβάνει πολύ περισσότερα είδη φωτεινών βοηθημάτων.
Υπάρχουν παραδοσιακοί πέτρινοι φάροι, μικρότεροι φανοί εισόδου λιμανιών, αυτόματοι ηλιακοί πυρσοί και φωτοσημαντήρες πάνω στη θάλασσα.
Σύμφωνα με την Υπηρεσία Φάρων, στην Ελλάδα είναι καταγεγραμμένοι 144 παραδοσιακοί πέτρινοι φάροι και φανοί. Από αυτούς, οι 58 είναι επανδρωμένοι ή επιτηρούνται από φαροφύλακες, ενώ 46 έχουν χαρακτηριστεί Νεότερα Διατηρητέα Ιστορικά Μνημεία.
Ο αριθμός αυτός δεν περιλαμβάνει όλα τα μικρότερα φώτα, τους λιμενικούς φανούς και τους φωτοσημαντήρες που συναντάμε στους σύγχρονους ναυτικούς χάρτες. Αυτός είναι και ο λόγος που στους ψηφιακούς χάρτες εμφανίζονται πολύ περισσότερα φωτεινά σημεία.
Κάθε φως έχει τη δική του «υπογραφή»
Ένας φάρος δεν ανάβει και σβήνει τυχαία. Κάθε φως διαθέτει ένα συγκεκριμένο χαρακτηριστικό, ώστε οι ναυτικοί να μπορούν να το αναγνωρίσουν ακόμη και όταν δεν βλέπουν την ακτή.
Η διάρκεια του φωτός, το διάστημα του σκότους, το χρώμα και ο αριθμός των αναλαμπών δημιουργούν ένα μοναδικό φωτεινό μοτίβο.
Η Υπηρεσία Φάρων διακρίνει, μεταξύ άλλων, το σταθερό φως, το ισοφασικό -όπου φως και σκοτάδι έχουν την ίδια διάρκεια- και το αναλάμπον φως, στο οποίο η συνολική διάρκεια του φωτός είναι μικρότερη από τη διάρκεια του σκότους. Οι σχετικοί ορισμοί παρουσιάζονται αναλυτικά στην επίσημη ιστοσελίδα της Υπηρεσίας Φάρων.
Για κάποιον που παρατηρεί έναν φάρο από την παραλία, οι αναλαμπές μπορεί να μοιάζουν απλώς όμορφες. Για έναν ναυτικό, όμως, αποτελούν κώδικα: αποκαλύπτουν ποιο ακριβώς φως βλέπει και σε ποιο σημείο βρίσκεται.
Ο φάρος της Βόνιτσας: Ένα φως με ιστορία μεγαλύτερη από έναν αιώνα
Η ιστορία του φάρου της Βόνιτσας είναι στενά δεμένη με τη διαμόρφωση της παραλιακής ζώνης της πόλης.
Στα τέλη του 19ου αιώνα, η ακτή της Βόνιτσας δεν είχε τη σημερινή της μορφή. Το 1884 ο Δημήτριος Βικέλας ταξίδεψε από την Ολυμπία μέχρι τη Νικόπολη, μπήκε στον Αμβρακικό Κόλπο και κατέγραψε τις εντυπώσεις του από την περιοχή. Οι περιγραφές του δημοσιεύθηκαν το 1885 στο έργο «Από Νικοπόλεως ες Ολυμπίαν».
Ήδη από τη δεκαετία του 1870 είχαν σχεδιαστεί τα έργα για τη δημιουργία της προκυμαίας, μετά την επίσκεψη του τότε πρωθυπουργού Αλέξανδρου Κουμουνδούρου στη Βόνιτσα.
Η κατασκευή της προβλήτας άρχισε το 1882, αλλά οι οικονομικές δυσκολίες και οι καθυστερήσεις δεν επέτρεψαν να δημιουργηθεί ταυτόχρονα και η προέκταση όπου βρίσκεται σήμερα το φανάρι.
Σύμφωνα με την ιστορική έρευνα του Στυλιανού Ντίνου, που δημοσιεύθηκε στην Παναιτωλική, οι εργασίες για το σημερινό φανάρι ξεκίνησαν το 1910-1911, με τη ρίψη μεγάλων βράχων στη θάλασσα. Η λειτουργία του εκτιμάται ότι άρχισε περίπου το 1913.
Την εποχή εκείνη στη Βόνιτσα λειτουργούσε Τελωνειακός Σταθμός και το άναμμα του φάρου αποτελούσε ευθύνη του τελωνοφύλακα. Το φως λειτουργούσε αρχικά με πετρέλαιο.
Μία χαρακτηριστική μαρτυρία αναφέρει ότι, στα τέλη της δεκαετίας του 1950, ο δυνατός αέρας δεν άφηνε τον τελωνοφύλακα να ανάψει τον φάρο. Χρειάστηκε σχεδόν ένα ολόκληρο κουτί σπίρτα μέχρι να ανάψει η φλόγα και να βοηθηθούν οι βάρκες που δεν είχαν ακόμη επιστρέψει στο λιμάνι.
Μετά τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο τοποθετήθηκε φάρος αγγλικής κατασκευής, ο οποίος λειτουργούσε με ειδικό καύσιμο. Η τροφοδοσία του γινόταν από το Πολεμικό Ναυτικό, με ειδικό πλοίο που περιόδευε στα φωτεινά σημεία του Αμβρακικού Κόλπου.
Ακολούθησαν νέες αλλαγές. Η επιφάνεια της προβλήτας καλύφθηκε με τσιμέντο στις αρχές της δεκαετίας του 1960 και αργότερα με πέτρινη πλάκα, αποκτώντας τη σημερινή της μορφή.
Στη σύγχρονη εποχή το παλιό σύστημα καυσίμου αντικαταστάθηκε από αυτόματο φωτιστικό σύστημα. Στο προηγούμενο αναλυτικό μας αφιέρωμα για τον φάρο της Βόνιτσας περιγράφεται ως αυτόματος ηλιακός πυρσός με φωτισμό LED, ο οποίος δίνει μία αναλαμπή κάθε τρία δευτερόλεπτα.
Ο φάρος της Βόνιτσας δεν ανήκει στους μεγάλους ιστορικούς πέτρινους φάρους που ανοίγουν για το κοινό την Παγκόσμια Ημέρα Φάρων. Είναι ένα λειτουργικό λιμενικό φανάρι χωρίς κτίσμα. Η αξία του όμως για την πόλη δεν περιορίζεται στα τεχνικά χαρακτηριστικά του.
Είναι το σημείο όπου τελειώνει η προκυμαία και αρχίζει η ανοιχτή θέα προς τον Αμβρακικό. Είναι τόπος περιπάτου, φωτογραφιών, ψαρέματος και καθημερινών συναντήσεων. Ένα μικρό κατασκεύασμα που έχει γίνει αναπόσπαστο κομμάτι της ταυτότητας της Βόνιτσας.
Ο στατικός χάρτης των ελληνικών φάρων
Ένας εντυπωσιακός χάρτης με τίτλο “Lighthouses of Greece” δημοσιεύθηκε στο Reddit, στην κοινότητα MapPorn.
Πάνω σε ένα σκοτεινό φόντο, η Ελλάδα σχηματίζεται σχεδόν αποκλειστικά από τα φωτεινά σημεία που βρίσκονται κατά μήκος των ακτών και γύρω από τα νησιά της.
Δεν είναι ένας κλασικός πολιτικός ή γεωγραφικός χάρτης. Δεν υπάρχουν περιφέρειες, δρόμοι ή πόλεις. Υπάρχει μόνο η σχέση της χώρας με τη θάλασσα.
Οι πυκνότερες συγκεντρώσεις σημείων αποτυπώνουν με εντυπωσιακό τρόπο τα περάσματα του Αιγαίου, τις Κυκλάδες, τα Δωδεκάνησα, τα Επτάνησα, την Κρήτη και τις μεγάλες θαλάσσιες εισόδους.
Παρόμοια σειρά χαρτών για διάφορες χώρες έχει δημιουργηθεί από τον researchremora, όπως αναφέρει το Brilliant Maps.
Ο συγκεκριμένος χάρτης είναι ιδανικός για να καταλάβουμε, με μία μόνο ματιά, πόσο στενά συνδέεται η γεωγραφία της Ελλάδας με τη ναυσιπλοΐα.
➡️ Δείτε τον χάρτη «Lighthouses of Greece» στο Reddit
Ο ζωντανός χάρτης: Οι φάροι αναβοσβήνουν με τον πραγματικό τους ρυθμό
Ακόμη πιο εντυπωσιακή είναι η εφαρμογή “Lights at Sea” της Geodienst.
Πρόκειται για έναν παγκόσμιο διαδραστικό χάρτη, στον οποίο τα ναυτικά φώτα δεν εμφανίζονται απλώς ως στατικά σημεία. Αναβοσβήνουν προσπαθώντας να αναπαραστήσουν τον πραγματικό ρυθμό λειτουργίας τους.
Ο χάρτης αντλεί δεδομένα από το OpenStreetMap και αναζητά φωτεινά ναυτικά βοηθήματα για τα οποία έχουν καταχωριστεί πληροφορίες σχετικά με:
- την ακολουθία των αναλαμπών,
- το χρώμα του φωτός,
- την περίοδο λειτουργίας,
- την απόσταση ορατότητας.
Στη συνέχεια μετατρέπει αυτά τα δεδομένα σε χρωματισμένους κύκλους πάνω στον χάρτη. Η εφαρμογή χρησιμοποιεί το σύστημα χαρτογράφησης Leaflet, ενώ τα δεδομένα ανανεώνονται σε τακτική βάση, σύμφωνα με την τεχνική περιγραφή του έργου στο GitHub.
Ανοίγοντας τον χάρτη και μετακινούμενοι προς την Ελλάδα, βλέπουμε τα σημεία να αρχίζουν να αναβοσβήνουν. Με την επιλογή “Show real colors” εμφανίζονται, όπου υπάρχουν σχετικά δεδομένα, τα πραγματικά χρώματα των φωτεινών σημάτων.
➡️ Ανοίξτε εδώ τον ζωντανό χάρτη “Lights at Sea”
Ο χάρτης αποτελεί μια εντυπωσιακή οπτικοποίηση και όχι επίσημο εργαλείο ναυσιπλοΐας. Οι ίδιοι οι δημιουργοί του επισημαίνουν ότι η αναπαράσταση των ακολουθιών βασίζεται στα διαθέσιμα δεδομένα του OpenStreetMap, τα οποία μπορεί να είναι ελλιπή ή να περιέχουν ασυνέπειες.
Για πραγματική ναυσιπλοΐα χρησιμοποιούνται αποκλειστικά οι επίσημοι ναυτικοί χάρτες, οι φαροδείκτες και οι ανακοινώσεις των αρμόδιων υπηρεσιών.
Δείτε το σχετικό βίντεο
Το παρακάτω βίντεο συμπληρώνει το οπτικό μέρος του αφιερώματος:
